Filannoo fi Paartilee Siyaasaa

Filannoon Riksdagenii, regionfullmäktige fi kommunfullmäktige waggaa afraffaan, yeroo tokkotti geggeeffama. Filannoon paarlaamaa EU (EU-parlamentet) waggaa shanaffaan geggeeffama. Sagalee kennuuf mirga qabaachuuf, umuriin 18 guutamuu qaba. Filannoo Riksdagenii keessatti sagalee kennuuf, lammii Siwiidin ta'uun barbaachisaadha. Filannoo magaalaa-bulchiinsaa fi naannoo keessatti sagalee kennuuf lammii Siwiidin ta'uun hin barbaachisu, garuu waggaa sadii ol Siwiidin keessatti jiraatanii galmee-jireenyaa (folkbokförd) qabaachuu qabu — lammiin EU ykn lammiin biyya Naannoo Kaabaa immoo galmee-jireenyaa biyyattii qofa qabaachuu qaba, yeroo murtaa'aa malee. Lammiileen EU filannoo paarlaamaa EU keessatti biyya isaan galmee-jireenyaa qaban keessatti sagalee kennu.

Yeroo tokko tokko referendamiin (folkomröstning) dhimma addaa irratti, sadarkaa biyyaalessaa, naannoo ykn magaalaa-bulchiinsaa keessatti geggeeffama. Referendamoonni Siwiidin keessatti gorsa qofa — siyaasonni bu'aa isaa hordofuuf dirqama hin qaban. Bara 2003 Siwiidin referendamii mallaqa Siwiidin (krona) gara euro'tti jijjiiruu irratti geggeessite; ummanni 'lakkii' jedhee sagalee kenne, Siwiidinis krona ittuma fufte.

Namni mirga sagalee kennuu qabu, filannoon dura kaardii-sagalee (röstkort) mana isaatti erga; kaardiin kunis odeeffannoo iddoo filannoo (vallokal) inni deemuu qabu of-keessaa qaba, haata'u malee bakkoota addaa irratti dursanii sagalee kennuunis ni danda'ama. Iddoo filannoo keessatti waraqaa-sagalee paartilee garaagaraa argama; namni tokko qaawwa-dhoksaa duuba ta'ee sagalee kenna, kanaafis namni biraa paartii inni filatu hin argu — filannoon dhoksaadha.

Paartileen siyaasaa namoota yaada wal-fakkaataa akkamitti hawaasni bulfamu qaban walitti qabu. Paartileen furmaata garaagaraa dhiyeessu, dhimmoota isaan barbaachisaa jedhanii amananis irratti hojjetu; kunis sagalee-kennitootaaf filannoo garaagaraa kenna. Namni kamiyyuu paartii miseensa ta'uun siyaasa irratti dhiibbaa gochuu, ykn namoota biroo waliin paartii haaraa hundeessuu ni danda'a. Siwiidiniin filannoo hiree-wal-madaalaa (proportionella val) qabdi: paartileen teessuma Riksdagen keessaa ykn regionfullmäktige fi kommunfullmäktige keessaa hiree sagalee argatan irratti hundaa'uun argatu. Paartiin tokko Riksdagen keessatti akka argamuuf, xiqqaate dhibbeentaa afur (4%) sagalee biyya guutuu keessaa argachuu qaba — seerri kun paartileen baay'een akka hin galleef ittisuuf jira, kunis walta'iinsa jabaa uumuu ni ulfaachisa.

Paartileen filannoo bara 2026tti Riksdagen keessa turan, tartiiba qubee (alphabetical) akka armaan gadiitti: Centerpartiet (C), Kristdemokraterna (KD), Liberalerna (L), Miljöpartiet (MP), Moderaterna (M), Socialdemokraterna (S), Sverigedemokraterna (SD) fi Vänsterpartiet (V). Filannoo naannoo fi magaalaa-bulchiinsaa keessattis paartileen lokaalii addaa naannoo ykn magaalaa-bulchiinsaa tokko qofa keessatti hojjetan ni argamu.