Gabaa Hojii fi Dinagdee Dhuunfaa

Gabaan hojii gara sektera-mootummaa (offentliga) fi sektera-dhuunfaa (privata)tti qoodamuu danda'a. Sekterri mootummaa hojiiwwan mootummaan, naannooleen fi magaalaa-bulchiinsonni itti-gaafataman fi gibiraan deeggaraman of-keessaa qaba — fakkeenyaaf hojii hojjettoota-fayyaa, barsiisota, kunuunsitoota-ijoollee, poolisii fi ibiddaa-dhaamsitootaa. Achitti gara dhibbeentaa 30 warra Siwiidin keessatti hojjetanii hojjetu. Sekterri dhuunfaa immoo dhaabbilee mataa-dhuunfaan qabaman hunda, suuqii, mana-nyaataa fi warshaalee irraa hanga dhaabbilee ijaarsaa fi kanneen seeraa, dinagdee fi geejjibaa waliin hojjetanii of-keessaa qaba — gara dhibbeentaa 70 humna-hojii sekterra dhuunfaa keessatti hojjeta. Gabaan hojii biyyattii keessatti bakka gara-garaatti garaagara: magaalota guguddoo keessatti dhaabbileen tajaajilaa fi daldalaa hedduun jiran, magaalota fi bakkeewwan xixiqqoo keessatti immoo yeroo baay'ee industirii akka warshaa-sibiilaa, warshaa-waraqaa ykn warshaalee qabeenya uumamaa barbaachisaa ta'e cinatti argamu.

Gabaa hojii keessatti hojjechiiftotaa (kanneen nama hojjetan mindeessanii mindaa kaffalan) fi hojjettootatu jira. Gareen lachuu fedhii isaanii eeguuf dhaabbilee mataa isaanii ijaaraniiru. Dhaabbileen hojjechiiftootaa hojjechiiftota bakka bu'u — kanneen guguddoo Svenskt Näringsliv (dhaabbilee dhuunfaatiif) fi Arbetsgivarverket fi SKR, Sveriges Kommuner och Regioner (iddoowwan hojii mootummaatiif). Dhaabbileen gamtaa-hojjettootaa (fackliga organisationer) hojjettoota bakka bu'u; kanneen guguddoo Landsorganisationen i Sverige (Konfedereeshinii waldaa hojjettootaa Siwiidin, LO), TCO (Tjänstemännens centralorganisation) fi SACO (Sveriges akademikers centralorganisation) dha. Gamtaa-hojjettootni mindaa waliin hojjechiiftootaa waliin mari'atu, miseensa rakkoo hojii irratti mudateefis ni gargaaru. Gamtaa-hojjettootaa fi dhaabbileen hojjechiiftootaa waliigaltee 'kollektivavtal' jedhamu mindaa fi haala-hojii irratti mari'atanii mallatteessu; kunis hojjettoota iddoowwan hojii waliigaltee jala jiran hunda bira ga'a. Kanaafuu Siwiidin keessatti mindaan mari'annoo gareewwan gabaa hojii gidduutti murtaa'a, mootummaan miti.

Gabaa hojii keessatti seerota mirga hojjettootaa eeganii fi naannoo hojii nagaa uuman ni jiran, fakkeenyaaf seerota yeroo-hojii, naannoo-hojii fi boqonnaa irratti. Hojjechiiftuun kaffaltii pensiinii fi inshuraansii-dhukkubaa hojjettootaatiif mootummaaf kaffaluu qaba. Namni hojjetu hundi mindaa isaa irratti gibira kaffala; hangi isaas galii irratti hundaa'a — gibira malee hojjechuun seeraan alaadha. Inshuraansiin-dhabaa-hojii (arbetslöshetsförsäkring) akka namni hojii hin qabne galii qabaatuuf carraa kenna. Arbetslöshetskassan (a-kassan) waldaa dinagdee kan miseensota hojii hin qabneef maallaqa kaffalu dha; gargaarsa argachuuf, yeroo murtaa'aa keessatti sa'aatii ga'aa hojjechuu fi hojii barbaadaa jiraachuu qabaachuu barbaachisa. Gargaarsi a-kassan mootummaa fi kaffaltii miseensotaan deeggarama.

Dinagdeen dhuunfaa (privatekonomi) waa'ee galii fi baasii dhuunfaa namootaati. Galiin mindaa ykn deeggarsa ta'uu danda'a; baasiin immoo kaffaltii fakkeenyaaf mana-jireenyaa, nyaataa fi uffataati. Mindaan Siwiidin keessaa biyyoota biroo hedduu waliin walbira qabamee gaarii dha; hangi namni argatus hojii, barnoota, muuxannoo fi damee-hojii irratti hundaa'a. Mootummaanis inshuraansii hawaasaa akka pensiinii, mindaa-dhukkubaa fi deeggarsa-ijoollee karaa maallaqa kenna. Namoonni maallaqa baankii keessatti, fandii ykn share'oota keessatti qusachuu danda'u; hedduunis liqii baankii irraa mana-jireenyaa ykn konkolaataa bituuf fudhatu. Bara dhihoo kana, gatiin manneen jireenyaa naannoo hedduu Siwiidin keessatti akka malee ol ka'eera; kanaafuu liqiin-mana yeroo baay'ee dinagdee dhuunfaa keessaa qooda guddaa qaba. Waan tokko liqiidhaan bituunis (fakkeenyaaf kaardii-liqii) baramaadha, garuu dhala isaa yeroo baay'ee ol'aanaadha. Kronofogdemyndigheten dhaabbata mootummaa kan liqiin akka kaffalamu mirkaneessuudha; namoota liqii guddaa qaban dinagdee isaanii sirreessuufis gargaaruu danda'a — kunis 'skuldsanering' (liqii-qulqulleessuu) jedhama.