Gahee Miidiyaa

Dimokiraasii akka Siwiidin keessatti, miidiyaan bilisa dha. Heerota bu'uuraa tryckfrihetsförordningen fi yttrandefrihetsgrundlagen mirga waan namni yaadu bilisaan dubbatuu fi ilaalcha faca'suu ni eegu — mootummaan waan miidiyaa keessatti dubbatamu murteessuu ykn dhiibbaa gochuu hin danda'u. Miidiyaan oduu ni gabaasa, bakka namoonni bilisaan waa'ee hawaasaa itti mari'atanis ta'a; wal-faana, bashannanaa fi bashannana kennuufis barbaachisaa dha.

Gaazexeessitoonni siyaasota fi namoota aangoo qaban biroo qorachuu danda'uu qabu. Kunis seera ifa-ta'iinsa sanadaa mootummaa (offentlighetsprincipen) irraan salphata; seerri kun sanadoonni waliigalaa dhaabbilee mootummaa irraa akka seera guddaatti ifa ta'aniidha (yoo icciitii jala hin jiraanne) — namni kamiyyuu isaan ilaaluuf mirga qaba. Kunis gaazexeessitoonni imeelii fi sanadoota biroo dhaabbilee mootummaa irraa gaafachuu, akkamitti murtiin akka murtaa'e qoruuf danda'u jechuudha. Namni tokko odeeffannoo gara gaazexaa, raadiyoo fi tv'tti dabarsuuf adabbii malee mirga qaba; namni odeeffannoo miidiyaatti kennus dhoksaa ta'ee hafuuf mirga qaba. Gaazexaan, raadiyoon fi tv'n gaggeessaa itti-gaafatamaa (ansvarig utgivare) waan maxxanfamu irratti seeraan itti-gaafatamu qabu; kunis seerota maqaa-balleessuu fi miidhaa irraa nama eegan hordofuu qaba — gaazexeessitoonni odeeffannoo maddoota bilisaa hedduu waliin mirkaneessuu fi amanamummaa maddaa ilaaluu qabu. Mootummaanis miidiyaa oduu fi gaazexaawwan guyyaa deeggarsa maallaqaa kenna, akka miidiyaaleen adda addaa oduu nuuf kennan baay'inaan jiraataniif.

Miidiyaan maallaqa beeksisaan (reklam) deeggaramu, yeroo baay'ee dhaabbilee dhuunfaatiin hojjetama — gaazexaawwan guyyaa fi kan galgalaa naannoo fi biyya guutuutti faca'an, tokko tokko sagantaa maxxansaa waliin, kan biroo immoo tokko-tokkoon gurguraman. Siwiidin keessatti akkasumas dhaabbilee miidiyaa hojii addaa qaban sadii jiran: Sveriges Radio (SR), Sveriges Television (SVT) fi Utbildningsradion (UR), kanneen walitti 'public service' jedhaman. Dhaabbileen public service dhiibbaa siyaasaa fi fedhii biroo irraa bilisa ta'uu, waa'ee hawaasaa gabaasuu fi gama tokko malee ilaalcha garaagaraa dhagahamsiisuu, akkasumas oduu, ispoortii, bashannanaa fi aadaa bal'aa dhiyeessuu qabu. Isaan maallaqa beeksisaa irraa hin argatan, garuu gibira karaa kaffaltii tokkoon deeggaramu, akka namni biyyattii keessa jiraatu hundi, iddoo jiraatan ykn hangam maallaqa qabaachuu isaanii osoo hin ilaalin odeeffannoo dhugaa argatan. Weebsaayitii fi miidiyaa hawaasaa keessatti, namni kamiyyuu qabiyyee uumuu danda'a; kunis akka miidiyaa biroo keessatti hin ilaalamnetti hin to'atamu jechuudha.

Odeeffannoon madda garaagaraa irraa argamuu danda'a, akka gaazexaa, kitaaba, weebsaayitii, miidiyaa hawaasaa, tv fi raadiyoo. Haata'u malee wanti miidiyaa keessatti maxxanfamu hundi yeroo hunda sirrii miti — odeeffannoon sobaa dafee faca'ee ilaalcha namootaa irratti dhiibbaa gochuu danda'a. Odeeffannoo mirkaneessuu fi qoruun madda-qorachuu (källkritisk) jedhama; kunis waan dubbistan, agartan ykn dhageessan sirrii ta'uu isaa gaafachuu fi mirkaneessuudha.