ተራ ማዕከናት ዜና

ኣብ ደሞክራሲ ከም ሽወደን፡ ማዕከናት ዜና ናጻ እየን። ቀንዲ ሕግታት tryckfrihetsförordningen ከምኡ'ውን yttrandefrihetsgrundlagen ነቲ ብናጻ ርእይቶኻ ናይ ምዝራብን ርእይቶ ናይ ምዝርጋሕን መሰል ይከላኸሉ — መንግስቲ ኣብ ማዕከናት ዜና እንታይ ከምዝበሃል ክውስን ወይ ተጽዕኖ ክገብር ኣይክእልን። ማዕከናት ዜና ብዛዕባ ዜና ሓበሬታ ይህባ ከምኡ'ውን ህዝቢ ብናጻ ብዛዕባ ሕብረተሰብ ዝዘራረበሉ ቦታ ኰይነን ይሰርሓ፡ ብተመሳሳሊ ንመዘናግዕን ምስሓትን ኣገደስቲ እየን።

ጋዜጠኛታት ንፖለቲከኛታትን ካልኦት ስልጣን ዘለዎም ሰባትን ናይ ምክትታል ክኽእሉ ኣለዎም። እዚ ብ offentlighetsprincipen ይቐለል፡ ማለት ካብ ትካላት መንግስቲ ዝወጹ ህዝባዊ ሰነዳት ብሓፈሻዊ ሕጊ ግልጺ (ንህዝቢ ክርአዩ ዝኽእሉ) እዮም (ብሓደ ገለ ካብኦም ምስጢራውያን — sekretess ዘለዎም — ዘይኮኑ እንተዘይኰይኖም) — ማንም ሰብ ናይ ምርኣይ መሰል ኣለዎ። እዚ ማለት ጋዜጠኛታት ካብ ትካላት መንግስቲ ኢመይላትን ካልኦት ሰነዳትን ውሳነታት ብከመይ ከምዝተፈጸሙ ንኽትንትኑ ክሓቱ ይኽእሉ። ሓደ ሰብ ንጋዜጣታት፡ ራድዮን ተለቪዥንን ሓበሬታ ብዘይ ንኸይቅጻዕ ናይ ምሃብ መሰል'ውን ኣለዎ፡ ንማዕከናት ዜና ሓበሬታ ዘመሓላልፍ ሰብ ድማ ስሙ ከይግለጽ (anonym ንኽከውን) መሰል ኣለዎ። ጋዜጣታት፡ ራድዮን ተለቪዥንን ሕጋዊ ሓላፍነት ዝወስድ ansvarig utgivare (ሓላፊ ኣሳታሚ) ኣለወን፡ ንድሕነት ካብ ጸለመን ውርደትን ዝከላኸሉ ሕግታት ክስዕባ ኣለወን — ጋዜጠኛታት ሓበሬታ ምስ ብዙሓት ናጻ ምንጭታት ክምርምሩን ምንጭታት ንኣመንቲ ምዃኖም ከረጋግጹን ኣለዎም። መንግስቲ ንማዕከናት ዜናን ጋዜጣታትን ቁጠባዊ ደገፍ'ውን ትህብ፡ ብዙሓት ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ንኽህልዉና።

ብ ኣድቨርታይዝመንት ዝምወላ ማዕከናት ዜና ብልሙድ ብውልቃውያን ትካላት ይካየዳ — ኣብ ከባቢ ወይ ኣብ ምሉእ ሃገር ዝዝርጋሕ ጋዜጣታትን ናይ ምሸት ጋዜጣታትን፡ ገለ ብምዝገባ (prenumeration)፡ ገለ ድማ ብንጹል ቅዲ ዝሽየጣ። ብተወሳኺ ፍሉይ ተልእኮ ዘለወን ሰለስተ ትካላት ማዕከናት ዜና ኣብ ሽወደን ኣለዋ፦ Sveriges Radio (SR), Sveriges Television (SVT) ከምኡ'ውን Utbildningsradion (UR)፡ ብሓባር public service ተባሂለን ይጽውዓ። ትካላት public service ካብ ፖለቲካውን ካልኦትን ረብሓታት ናጻ ኰይነን ብዛዕባ ሕብረተሰብ ክርኢያ፡ ንዝተፈላለየ ርእይቶ ጎድኒ ከይሓዛ ቦታ ክህባ፡ ሰፊሕ ትሕዝቶ ምስ ዜና፡ ስፖርት፡ መዘናግዕን ባህልን ከቕርባ ኣለወን። ብኣድቨርታይዝመንት ገንዘብ ክረኽባ ኣይፍቀደለንን፡ ኣብ ክንድኡ ብመንገዲ ግብሪ ዝእከብ ክፍሊት (avgift) ይምወላ፡ ኩሉ ኣብ ሃገር ዘሎ ብዘየገድስ ኣበይ ይነብር ወይ ክንደይ ገንዘብ ከምዘለዎ ግቡእ ሓበሬታ ንኽረክብ። ኣብ ወብን ኣብ ማዕከናት ሶሻል ሚድያን ማንም ሰብ ትሕዝቶ ክፈጥር ይኽእል፡ እዚ ድማ ከምቲ ኣብ ካልኦት ማዕከናት ዘሎ ትሕዝቶ ብተመሳሳሊ ኣገባብ ከምዘይምርመር የመልክት።

ሓበሬታ ካብ ዝተፈላለዩ ምንጭታት ክርከብ ይኽእል፡ ከም ጋዜጣታት፡ መጻሕፍቲ፡ ወብሳይትታት፡ ማዕከናት ሶሻል ሚድያ፡ ተለቪዥንን ራድዮን። ግን ኩሉ ኣብ ማዕከናት ዝዝርጋሕ ትሕዝቶ ልክዕ ኣይኰነን — ናይ ሓሶት ሓበሬታ ብቕልጡፍ ክዝርጋሕ ናይ ሰባት ርእይቶ ክጸልዎ ይኽእል። ሓበሬታ ምምርማርን ምክትታልን källkritisk (ናይ ምንጪ ትንተና ምግባር) ተባሂሉ ይጽዋዕ፡ እዚ ድማ ትሪኦ፡ ትሰምዖ ወይ ትንብቦ ነገር ልክዕ ድዩ ኣይኰነን ኢልካ ምሕታትን ምምርማርን ማለት እዩ።