ዕዳጋ ስራሕን ውልቃዊ ቁጠባን

ዕዳጋ ስራሕ ናብ ህዝባዊ (offentlig) ከምኡ'ውን ውልቃዊ (privat) ዘፍ ክምቀል ይኽእል። ህዝባዊ ዘፍ ካብ ስቴት፡ regioner ከምኡ'ውን kommuner ዝሓላፍነቱ ዝውሰድ፡ ብግብሪ ዝምወል ንጥፈታት ዝሓቁፍ ኰይኑ — ንኣብነት ስራሕ ናይ ሕክምና ሰራሕተኛታት፡ መምህራን፡ ናይ ቆልዑ ክንክንን፡ ፖሊስን ሓዊ ኣጥፋእትን። ኣስታት 30 ሚእታዊት ካብቶም ኣብ ሽወደን ዝሰርሑ ኣብኡ ይሰርሑ። ውልቃዊ ዘፍ ኩሎም ውልቃውያን ትካላት ኰይኑ፡ ካብ ድኳናት፡ ቤት-መግቢታትን ፋብሪካታትን ክሳብ ትካላት ህንጻ ከምኡ'ውን ትካላት ሕጊ፡ ቁጠባን መጓዓዝያን ዝሓቁፍ — ኣስታት 70 ሚእታዊት ናይ ስራሕ ሓይሊ ኣብ ውልቃዊ ዘፍ ይሰርሕ። ዕዳጋ ስራሕ ኣብ ሃገር ብዝተፈላለየ ቦታ ይፍለ፦ ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ብዙሓት ትካላት ኣገልግሎትን ንግድን ኣለዉ፡ ኣብ ንኣሽቱ ከተማታትን ኣውራጃታትን ግና ብልሙድ ኢንዱስትሪ ከም ናይ ሓጺን ፋብሪካታት፡ ናይ ወረቐት ፋብሪካታት ወይ ካልኦት ፋብሪካታት ኣብ ጥቓ ኣድላዪ ባህርያዊ ጸጋታት ይርከብ።

ኣብ ዕዳጋ ስራሕ ኣስራሕቲ (arbetsgivare)፡ ዝቖጽሩን ደሞዝ ዝኸፍሉን፡ ከምኡ'ውን ሰራሕተኛታት (arbetstagare) ኣለዉ። ክልቲኦም ወገናት ረብሓኦም ንምሕላው ናይ ገዛእ ርእሶም ማሕበራት ኣጣይሾም እዮም። ማሕበራት ኣስራሕቲ ንኣስራሕቲ ይውክላ — ዝዓበያ Svenskt Näringsliv (ንውልቃውያን ትካላት) ከምኡ'ውን Arbetsgivarverket ከምኡ'ውን SKR, Sveriges Kommuner och Regioner (ንህዝባውያን ቦታታት ስራሕ) እየን። ማሕበራት ሰራሕተኛታት (fackliga organisationer) ንሰራሕተኛታት ይውክላ፡ ዝዓበያ ማእከላይ ማሕበራት ድማ Landsorganisationen i Sverige (ኮንፈደረሽን ማሕበራት ሰራሕተኛታት ሽወደን, LO), Tjänstemännens centralorganisation (TCO) ከምኡ'ውን Sveriges akademikers centralorganisation (SACO) እየን። ማሕበራት ሰራሕተኛታት ምስ ኣስራሕቲ ብዛዕባ ደሞዝ ይዛተዩ፡ ኣባል ኣብ ስራሑ ጸገም እንተገጢምዎ ክሕግዙ ይኽእሉ። ማሕበራት ሰራሕተኛታትን ማሕበራት ኣስራሕትን ብዛዕባ ደሞዝን ኩነታት ስራሕን kollektivavtal (ሓባራዊ ስምምዕ) ይዛተያ ይፍርማ፡ እዚ ድማ ኩሎም ኣብቲ ብቲ ስምምዕ ዝሽፈን ቦታታት ስራሕ ዘለዉ ሰራሕተኛታት ዝምልከት እዩ። ኣብ ሽወደን ደሞዝ ብዘተ ኣብ መንጎ ወገናት ዕዳጋ ስራሕ ይውሰን፡ ብስቴት ኣይኰነን።

ኣብ ዕዳጋ ስራሕ ንመሰላት ሰራሕተኛታት ንምክልኻልን ውሑስ ኩነታት ስራሕ ንምፍጣርን ሕግታት ኣለዉ፡ ንኣብነት ብዛዕባ ግዜ ስራሕ፡ ኩነታት ስራሕን ዕረፍትን ዝገልጹ ሕግታት። ኣስራሕቲ ንስቴት ብዛዕባ ጡረታን ውሕስነት ሕማምን ናይ ሰራሕተኛታት ክፍሊት ክኸፍሉ ኣለዎም። ኩሎም ዝሰርሑ ሰባት ኣብ ደሞዞም ግብሪ ይኸፍሉ፡ መጠኑ ድማ ብመሰረት እቲ እቶት ይውሰን — ብዘይ ግብሪ ምስራሕ ኣንጻር ሕጊ እዩ። ውሕስነት ስእነት ስራሕ (arbetslöshetsförsäkring) ንስእነት ስራሕ ዘጋጠሞ ሰብ እቶት ናይ ምርካብ ዕድል ይህብ። Arbetslöshetskassan (a-kassan) ቁጠባዊ ማሕበር ኰይና ንኣባላት ብስራሕ ዘይትከኣሉ ገንዘብ ትኸፍል፣ ካሕሳ ንምርካብ ሓደ ሰብ ኣብ ውሱን ግዜ በቂዕ ሰዓታት ክሰርሕ ኣለዎ ንጡፍ ስራሕ ደላይ ድማ ክኸውን ኣለዎ። ካሕሳ a-kassan ብስቴትን ብክፍሊት ኣባላትን ይምወል።

ውልቃዊ ቁጠባ (privatekonomi) ብዛዕባ ውልቃዊ እቶትን ወጻኢን ሰባት ይምልከት። እቶት ደሞዝ ወይ ደገፍ (bidrag) ክኸውን ይኽእል፡ ወጻኢ ድማ ንኣብነት ንመንበሪ፡ መግብን ክዳንን ወጻኢታት እዩ። ደሞዝ ኣብ ሽወደን ካብ ብዙሓት ካልኦት ሃገራት ብምንጻር ኣዝዩ ልዑል እዩ፡ ክንደይ ገንዘብ ከምዘእቱ ድማ ብሞያ፡ ትምህርቲ፡ ተመኩሮን ዘፍን ይውሰን። ስቴት ብ socialförsäkringar ከም ጡረታ፡ sjukpenning ከምኡ'ውን barnbidrag'ውን ገንዘብ ይህብ። ሰባት ኣብ ባንክ ሕሳብ፡ fonder ወይ ኣክስዮን ገንዘብ ክዕቆቡ ይኽእሉ፡ ብዙሓት ድማ ካብ ባንክ ቤት ወይ መኪና ንኽገዝኡ ልቓሕ ይወስዱ። ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተታት ዓመታት ዋጋ ኣባይቲ ኣብ ብዙሓት ክፍልታት ሽወደን ብብርቱዕ ወሲኹ፡ ስለዚ ልቓሕ ኣባይቲ ብልሙድ ዓቢ ክፋል ውልቃዊ ቁጠባ እዩ። ብ kredit ንኣብነት ብ kreditkort ነገራት ምግዛእ'ውን ልሙድ እዩ፡ ግን ገንዘብ ወለድ ኣብ ከምዚ ዓይነት ልቓሕ ብልሙድ ልዑል እዩ። Kronofogdemyndigheten ትካል መንግስቲ ኰይና ዕዳታት ከምዝኽፈሉ ትከታተል፡ ንሰባት ምስ ዓቢ ዕዳ ገንዘቦም ስርዓት ንኽትህልዎ'ውን ክተሕግዝ ትኽእል — እዚ ድማ skuldsanering ተባሂሉ ይጽዋዕ።