ሰብኣዊ መሰላት

ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ሓሳብ ኩሉ ሰብ ማዕረ መሰላት ከምዘለዎ ዝተመስረተ እዩ። ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም፡ ኣብ 1945, 51 ሃገራት ውግእ ንምክልኻልን ንመሰላት ነፍስወከፍ ሰብ ንምክልኻልን Förenta nationerna (FN) ንምጥያሽ ወሲነን። FN ኣብ 1948 እታ ፍልጠት ብዛዕባ ሰብኣዊ መሰላት (förklaringen om de mänskliga rättigheterna) ኣቕሪባ፡ ብድምር 30 ዓንቀጻት ትሓቁፍ። እታ ፍልጠት ኩሉ ሰብ ናጻን ማዕረ ክብርን መሰላትን ኰይኑ ከምዝውለድ፡ ካብ ዓመጽ ናጻ ናይ ምንባር መሰል ከምዘለዎ ትገልጽ። ካብቶም መሰላት፡ ርእይቶኻ ናይ ምዝራብ መሰል፡ ናይ ምስራሕን ዕረፍቲ ናይ ምርካብ መሰል፡ ናብ ቤት ትምህርቲ ናይ ምኻድ መሰል፡ ህይወትካ ኣብ ሓደጋ እንተኮይኑ ኣብ ካልእ ሃገር ዑቕባ ናይ ምሕታት መሰል፡ ናጽነት ሃይማኖት፡ ብጾታ ወይ ብሕብሪ ቆርበት ካብ ኣድልዎ ውሕስነት፡ ከምኡ'ውን ዜግነት ናይ ምርካብ መሰል (ማንም ሰብ ብዘይ ብሕጊ ዝጸደቐን ግቡእ ምኽንያትን ዜግነቱ ክንፈግ ኣይክእልን) ይርከቡ። ኣድልዎ — ገለ ሰባት ካብ ካልኦት ብዝኸፍአ ክሕዙ ምግባር — ንመሰላት ስብኣዊ ምጥሓስ እዩ፡ ኣብ ሽወደን ድማ ብ diskrimineringslagen ተኸልኪሉ እዩ።

ፖሊሲ ማዕርነት ጾታ ሽወደን ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ማዕረ መሰላት፡ ግቡኣትን ማዕረ ስልጣን ኣብ ሕብረተሰብን ኣብ ህይወቶምን ንኽህልዎም ማለት እዩ። ኣብነታት ስራሕ ማዕርነት ጾታ፦ ማዕረ ብዝሒ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ፖለቲከኛታት ንክኾኑ ምትብባዕ፣ ንማዕረ ስራሕ ማዕረ ደሞዝ ዝህባ ሕግታት፣ ቤት ትምህርትታትን ትካላትን ንማዕረ ዕድል ትምህርትን ውልቃዊ ምዕባለን ምስራሕ፣ ከምኡ'ውን föräldrapenningen, ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ምስ ቆልዑ ኣብ ገዛ ንኽጸንሑ ዘኽእል። ዓመጽ ኣብ ቀረባ ርክባትን hedersrelaterat ዓመጽን ጭቆናን ብሕጊ ሽወደን ገበናዊ እዩ። ሽወደን ሕጊ ስምምዕነት (samtyckeslag) ኣለዋ፡ ኣብቲ ምስ ካልእ ሰብ ጾታዊ ርክብ ክፍጽም ዝደሊ ሰብ እቲ ካልእ ሰብ ብድልየቱ ከምዝሳተፍ ከረጋግጽ ኣለዎ ማለት እዩ፡ ተመርዓውቲ እውን እንተነበሩ። Hedersrelaterat ዓመጽን ጭቆናን ማለት ሓደ ስድራ ወይ ጉጅለ ኣባላቶም ብከመይ ከምዝነብሩ ክቆጻጸሩ ምፍታን ማለት እዩ፡ ንደቂ ኣንስትዮ፡ ኣዋልድ፡ ኣወዳት፡ ደቂ ተባዕትዮን ሕብቲ ደቂ hbtqi ሰባትን ክጐድእ ይኽእል፣ ጋብቻ ቆልዑ (barnäktenskap), ትሕቲ 18 ዓመት ዘለዎ ሰብ ክምርዖ ከሎ፡ ብሕጊ ሽወደን ተኸልኪሉ እዩ። Jämställdhetsmyndigheten ብዛዕባ ሃገራዊ ስራሕ ኣንጻር hedersrelaterat ዓመጽን ጭቆናን ሓላፍነት ትወስድ። ብ sexköpslagen ኣብ ሽወደን ጾታዊ ርክብ ምዕዳግ ንኡገይ እዩ — እቲ ዓዳጊ ክቕጻዕ ይኽእል፡ እቲ ሸያጢ ግና ኣይቕጻዕን።

FN ብዛዕባ መሰላት ቆልዑ ስምምዕነት ኣለዋ፡ barnkonventionen, ንመሰላት ኩሎም ቆልዑ ንምክልኻል ትግበር። ካብ 2020 barnkonventionen ኣብ ሽወደን ሕጊ እያ። ሽወደን ኣብ 1979 እታ ቀዳመይቲ ሃገር ኣብ ዓለም ኰይና ቆልዑ ምህራም ተኸልኪሉ ኢላ ዝወሰነት፡ ሎሚ ድማ ኣስታት 70 ሃገራት ዓመጽ ኣንጻር ቆልዑ ከልኪለን። ወለዲ ወይ ካልእ ጠባቒ (vårdnadshavare) ናይ ቆልዓ ትምህርትን ምዕባለን ሓላፍነት ዝወስድ፡ ትካላት መንግስቲ፡ ቤት ፍርድታት፡ kommuner ከምኡ'ውን regioner ግና barnkonventionen ክትግብሩ ኣለዎም — ንኣብነት ቅድሚ ውሳነታት ብቐጥታ ንቆልዑ ዝጸልው ምውሳን ንቆልዑ እንታይ ከምዝሓስቡ ብምሕታት፡ ከምኡ'ውን ቤት ትምህርትን ጥዕናዊ ኣገልግሎትን ማንም ቆልዓ ኣድልዎ ንኸይረክብ ብምስራሕ።

ሽወደን ንገለ ኣናእሽቱ ጉጅለታት (minoritetsgrupper) ፍሉይ ውሕስነት ትህብ። ኣብ ዓመት 2000 ሽወደን ንኣይሁድ (judar), roma, samer, sverigefinnar ከምኡ'ውን tornedalingar ከም ሃገራዊ ኣናእሽቱ ጉጅለታት (nationella minoriteter) ፈሊጣ፡ ብቛንቋኦም — jiddisch, romani chib, samiska, finska ከምኡ'ውን meänkieli — ምስ ትካላት መንግስቲ፡ förskola ከምኡ'ውን ክንክን ኣረጋውያን ንኽራኸቡ መሰል ሂባ። Samer ከምኡ'ውን ናይ ጥንቲ ህዝቢ (urfolk) ኰይኖም ንነዊሕ ዘመናት ምስ ከባቢ Sápmi ርክብ ኣለዎም፡ እዚ ከባቢ ሽወደን, Norge, Finland ከምኡ'ውን Ryssland ዝሽፍን ኰይኑ፡ ፍሉይ መሰላት ምስ መሬትን ባህርያዊ ጸጋታትን ተኣሳሲሮም ኣለውዎም ከምኡ'ውን ናቶም ብህዝቢ ዝተመርጸ ፓርላማ Sametinget ኣለዎም። hbtqi ሰባት (ንቅምስማት ኣንስቲ-ንኣንስቲ፡ ክልቲኡ ፆታ ዝፈትዉ፡ transpersoner, queera ከምኡ'ውን intersexpersoner ዝሓዘ ሓፈሻዊ ስም) ብ diskrimineringslagen ካብ ኣድልዎ ተኸላኺሎም እዮም፦ ኣብ 1944 homosexuell ምዃን ኣብ ሽወደን ሕጋዊ ኰይኑ፡ ኣብ 2003 homosexuella ጽምዲ ቆልዑ ናይ ምጽንባዕ (adoptera) መሰል ረኺቦም፡ Svenska kyrkan ድማ ኣብ 2009 homosexuella ኣብ ቤተ-ክርስትያን ናይ ምምርዓው ፍቓድ ሂባ።

Diskrimineringsombudsmannen (DO) ንማዕርነት መሰላትን ዕድላትን ኩሉ ዝሰርሕ ትካል መንግስቲ ኰይኑ diskrimineringslagen ይትግበር ምህላዉ ይቆጻጸር። ብመሰረት እቲ ሕጊ ትካላትን ማሕበራትን ሰባት ብምኽንያት ጾታ፡ ናይ ጾታ መንነት ወይ ኣገላልጻ፡ ሃይማኖት ወይ ካልእ እምነት፡ ዕድመ፡ ብሄራዊ ትሕዝቶ፡ ስንክልናን ወይ ጾታዊ ዝንባለ ብዝኸፍአ ክሕዙ ኣይፍቀደሎምን፣ ቦታታት ስራሕን ቤት ትምህርትታትን ኣንጻር ኣድልዎ ንጡፍ ስጉምቲ ክወስዱ ኣለዎም። ሓደ ገበን ኣንጻር ሓደ ሰብ ብሰንኪ ናይ ሓደ ጉጅለ ኣባል ብምዃኑ ጥራይ ምስ ዝፍጸም hatbrott (ጽልኢ ገበን) ተባሂሉ ይጽዋዕ፡ ገበነኛ ድማ ገበኑ ናይ ጽልኢ ምኽንያት እንተለዎ ዝኸበደ መቕጻዕቲ ይረክብ።