ሕግን ፍትሕን

ቀንዲ ሕግታት (grundlagar) ካብ ካልኦት ሕግታት ንምቕያር ኣጸጋሚ እዮም። ሽወደን ኣርባዕተ ቀንዲ ሕግታት ኣለዋ፦ regeringsformen, tryckfrihetsförordningen, yttrandefrihetsgrundlagen ከምኡ'ውን successionsordningen። Regeringsformen ኩሉ ህዝባዊ ስልጣን ኣብ ሽወደን ካብ ህዝቢ ከምዝብገስ፡ Riksdagen ሕግታት ከምእትህነጽ፡ መንግስቲ ድማ ንሃገር ከምእትመርሕ ይገልጽ። ንመሰረታውያን ናጽነትን መሰላትን ዜጋታት የውሕስ፡ ተራ ርእሰ ሃገርን ከመይ ትካላት ከምዝሰርሓን ይገልጽ። Tryckfrihetsförordningen ንናጻ ቃል ኣብ ዝተጻሕፈ ቅርጺ ይከላኸል፡ yttrandefrihetsgrundlagen ድማ ኩሉ ሰብ ሓሳባቱን ርእይቶኡን ብናጻ ናይ ምግላጽ መሰል ይህብ፡ ኣብ ራድዮ፡ ተለቪዥንን ጋዜጣታትን ሓዊሱ — ግን ገለ ዓይነት ርእይቶ ብሕጊ ተኸልኪሉ እዩ፡ ንኣብነት ጸለመ (förtal)፡ hets mot folkgrupp ከምኡ'ውን ንድሕነት ሽወደን ክጎድእ ዝኽእል ምስጢር ምዝርጋሕ። Successionsordningen መን ድሕሪ ናይ ሎሚ ንጉስ ንጉስ ወይ ንግስቲ ክኸውን ከምዘለዎ ይውስን። እቲ ሰፊሕ allemansrätten — ናብ ተፈጥሮ ናይ ምውጻእ፡ ምጉዓዝ፡ ብሳይክል ምንቅስቓስ፡ ፍረታት ምልቃም፡ ድንኳን ምትካል መሰል፡ ምስ ሓላፍነት ንተፈጥሮ ዘይምጉዳእን ንዋና መሬት ዘይምርባሽን — ኣብ regeringsformen ተኸላኺሉ ኣሎ።

ስርዓት ፍትሒ ሽወደን ካብ ብዙሓት ትካላት ዝቖመ ኰይኑ ሕግታት ተኸቲሎም ንኽካየዱ ይሰርሑ፦ ፖሊስ (polisen) ገበን ይከላኸል፡ ይምርምርን ይቃለስን፣ ናይ ክስ ትካል (åklagarmyndigheten) ተጠርጠርቲ ሰባት ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ ኣለዎም ድዩ ትውስን፣ ቤት ፍርድታት (domstolarna) መርትዖ ይምርምሩ ውሳነ ብዛዕባ መቕጻዕቲ ይህቡ፡ ንኣብነት ገንዘብ መቕጻዕቲ ወይ ማእሰርቲ፡ ወይ ናጻ ምልቃቕ፣ ትካል ግዳያት ገበን (brottsoffermyndigheten) ንዝተጎድኡ ብገበን ሰባት ትከናኸን፣ Kriminalvården ድማ ንማእሰርታት ሓላፍነት ትወስድ ከምኡ'ውን ተፈሪዶም ዘለዉ ሰባት መቕጻዕቶም ከምዝፍጽሙ ትገብር።

ውሕስነት ሕጋዊ መስርሕ (rättssäkerhet) ማለት ኩሉ ሰብ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ብማዕረ ይእለ፡ ፍትሓዊ ፍርዲ (rättegång) ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎ ማለት እዩ። ቤት ፍርድታት ናጻ እየን — መንግስቲ ኰነ Riksdagen ከመይ ጌረን ክፈርዳ ከምዘለወን ክውስኑ ኣይክእሉን። ኩሉ ሰብ ብሓገዝ ጠበቓ (advokat) ናይ ምክልኻል መሰል ኣለዎ፡ ንፍርዲ ጌጋ እዩ ኢሉ ምስ ዝኣምን ድማ ይግባይ ክብል ይኽእል። ሰለስተ ደረጃታት ቤት ፍርድታት ኣለዉ፦ tingsrätten (ናይ መጀመርታ ደረጃ፡ ገበናዊ ጉዳያትን ሲቪላዊ ኽርክርን ኣብኡ ይጅምር)፡ hovrätten (ካብ tingsrätten ዝተማህየሉ ጉዳያት ትምርምር) ከምኡ'ውን Högsta domstolen (ገለ ኣገደስቲ ጉዳያት ጥራይ ካብ tingsrätten ከምኡ'ውን hovrätten ዝሓለፉ ትምርምር)።

ስራሕ ፖሊስ ሕግን ስርዓትን ምሕላውን ገበናት ምክልኻልን ምምርማርን እዩ፡ ምስ ቤት ትምህርትታት፡ kommuner, ትካላትን ካልኦት ትካላት መንግስትን ብምትሕብባር። ፖሊስ ንዜጋታት ሽወደን ፓስፖርትን ሃገራዊ ID-ካርድን'ውን ትህብ፡ ብዛዕባ ገለ ፍቓድ'ውን ትውስን። ናይ ገበን ምርመራ መስርሕ ንውሕስነት ሕጋዊ መስርሕ ንምውሓስ ብዙሕ ደረጃታት ኣለዎ፦ polisanmälan (እቲ ብገበን ዝተጎድአ ይሕብር)፡ förhör (ፖሊስ ተወሳኺ ሓበሬታ ይረክብ)፡ förundersökning (ፖሊስ መርትዖ ይእክብ ምስ ምስክራት ይዛረብ)፡ anhållan (ኣብ ብርቱዕ ጥርጣረ እቲ ሰብ ብåklagare ክተሓዝ ይኽእል ክሳብ 72 ሰዓታት ተዓጽዩ ክጸንሕ ይኽእል)፡ ከምኡ'ውን häktning (መርትዖ እንተወሲኹ ቤት ፍርዲ እቲ ሰብ ንነዊሕ ግዜ ተዓጽዩ ክጸንሕ ክውስን ይኽእል)።

ድሕሪ ናይ ገበን ምርመራ åklagare ኣብ ቤት ፍርዲ ክኸውን ዘለዎ ፍርዲ (rättegång) ትውስን ድያ። ኣብ ግዜ ፍርዲ åklagare እቲ ተኸሳሲ ገበነኛ ምዃኑ ንምርግጋጽ ይፍትን፣ ተኸሳሲ ድማ ብጠበቓ ናይ ምክልኻል (försvarsadvokat) ንመርትዖ ክሓትት ዝኽእል መሰል ኣለዎ። ዳኛ ምስ nämndemän ብሓባር ፍርዲ ይህብ፡ nämndemän ንህዝቢ ዝውክሉን ብፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝተመዘዙን እዮም። ሓደ ሰብ ብንኣብነት ገንዘብ መቕጻዕቲ ወይ ማእሰርቲ ክፍረድ ይኽእል፡ ወይ ንጹህ ተባሂሉ ናጻ ክልቀቕ ይኽእል። ኣብ ሽወደን ሓደ ሰብ straffmyndig — ንገበን ክኸሰስ ዝኽእል — ካብ 15 ዓመት ዕድመ ይኸውን (መንግስቲ ኣብ 2026 ነዚ ደረት ናብ 13 ዓመት ኣብ ከቢድ ገበናት ንምውራድ ሓሳብ ኣቕሪባ ኣላ)። እቲ ኣብ ገለ ከቢድ ገበናት ተፈሪዱ ዘሎ ሰብ ኣብ belastningsregistret (ናይ ገበን መዝገብ) ይምዝገብ፡ እዚ ድማ ንኣብነት ስራሕ፡ ፍቓድ መንዲት ወይ ዜግነት ንምርካብ ዘጸግም ክኸውን ይኽእል።