Bulshada Daryeelka (Välfärdssamhället)

Bulshada daryeelku (välfärdssamhället) waxay ka hadlaysaa in dadku ay nolol ammaan ah noolaadaan, tusaale ahaan iyaga oo helaya daryeel caafimaad, waxbarasho iyo gargaar dhaqaale marka jirro ama shaqo la'aan ay soo gaadho. Dalku wuxuu dadkiisa siin karaa daryeel wanaagsan marka miisaaniyadaha dawladda, gobolladu iyo degmooyinku ay leeyihiin dakhli ku filan. Qayb weyn oo lacagtan ah waxay ka timaadaa cashuuraha, taasoo suurtageliya in adeegyo muhiim ah sida dugsiga, daryeelka caafimaadka iyo waddooyinka si wadajir ah loogu maal-galiyo. Cashuurta waxaa bixiya ma aha oo kaliya dadka shaqeeya, laakiin sidoo kale shirkadaha, waxaana sidoo kale jira cashuur (moms) oo lagu qaado alaabta iyo adeegyada. Intii ay dad badan shaqeeyaan intaas oo alaabo iyo adeegyo badan la iibiyo, ayaa dawladda, gobollada iyo degmooyinku dakhli ka helayaan daryeelka bulshada.

Tusaale ka mid ah cashuuraha kala duwan: cashuurta dakhliga (inkomstskatt, qayb mushahaar ah ayaa u tagta dawladda, gobolka iyo degmada sida cashuur), moms (mervärdesskatt, oo la bixiyo marka alaabo iyo adeegyo la iibsado), iyo lacagta loo shaqeeyaha bixiyo (arbetsgivaravgifter, oo loo shaqeeyaashu u bixiyaan dawladda shaqaalahooda, intaas ka sokow mushahaarka — lacagtaas waxaa loogu isticmaalaa caymiska jirrada iyo hawlgabnimada.

Dawladdu waxay maal-galisaa tusaale ahaan hawlgabnimada, caymiska jirrada, caymiska waalidnimada, caymiska shaqo la'aanta, taageerada ardayda (studiestöd) iyo lacagta caruurta (barnbidrag), iyo waxbarashada sare iyo cilmi-baarista jaamacadaha iyo machadyada sare. Gobolladu waxay ka qaataan cashuur dadka deggan, waxayna mas'uul ka yihiin daryeelka caafimaadka — waxay maamulaan oo maal-galiyaan isbitaallada iyo xarumaha caafimaadka, badiyaa iyaga oo dawladda ah laakiin sidoo kale iyagoo bixiyaya dawo-bixiyeyaal gaar ah oo lagu maal-galiyo cashuuraha. Daryeelka caafimaadku wuxuu u kala qaybsan yahay daryeelka aasaasiga ah (primärvård: xarumaha caafimaadka, xarumaha daryeelka caruurta iyo hooyaha), daryeelka isbitaalka (sjukhusvård: isbitaallada degdegga ah, isbitaallada gobolka iyo isbitaallada jaamacadda oo lagu sameeyo qalliinno iyo daaweyn horumarsan), iyo waxyaabo kale, sida daryeelka caqli-galnimada, dib-u-heshiisiinta iyo dawada ilkaha.

Degmooyinku waxay leeyihiin mas'uuliyad weyn oo daryeelka bulshada ah, waxayna iyagu go'aamiyaan intee in le'eg dadka deggani ay u bixin doonaan cashuur degmada, iyo waxa lacagta loo isticmaali doono. Waa degmada oo hubisa in dugsiyo iyo waxbarashada la helo, waxayna degmadu mas'uul ka tahay in dadka waayeelka ah iyo kuwa jirran ee aan naftooda maalin walba u qaban karin ay caawimo helaan. Tusaalaha daryeelka bulshada ee ay degmadu maamusho: daryeelka carruurta (dugsiyada carruurta iyo goobaha ciyaarta ka dib dugsiga), dugsiyada iyo waxbarashada (dugsiga hoose ee carruurta u dhexeeya 6 ilaa 16 sano jir ee degmo kasta ku jira, iyo dugsiyada sare iyo waxbarashada dadka waaweyn ee degmadu bixiso), daryeelka waayeelka (kaalmo la xiriirta shaqooyinka maalinlaha ah sida nadiifinta, cunto karinta, dharka dhaqidda iyo alaabo iibsashada, iyo nadaafadda shakhsiga — waayeelku wuxuu la joogi karaa guriga iyada oo taageero la siinayo, ama wuu u guuri karaa hoy loo habeeyay haddii loo baahdo), iyo socialtjänsten (adeegga bulshada, oo ka jira degmo kasta, mas'uulna ka ah in taageero iyo ilaalin la siiyo dadka u baahan, tusaale ahaan daryeel, dawo, adeeg, la-talin, kaalmo dhaqaale iyo taageero kale — kuwan waxaa ka mid ah qoysas aan lacag ku filnayn haysan, dad hoylaawe ah, dad la xiriira dhibaatooyinka daroogada, ama dad hanjabaad iyo rabshad la kulmay; adeegga bulshadu waxay sidoo kale taageeri kartaa dadka naafada ah, wayna la-talin karaan arrimaha shaqada iyo waxbarashada).