Suuqa Shaqada iyo Dhaqaalaha Shakhsiga

Suuqa shaqadu waxaa loo qaybin karaa qaybta dadweynaha iyo qaybta gaarka ah. Qaybta dadweynuhu waxay ka kooban tahay howlgallada ay mas'uul ka yihiin dawladda, gobollada iyo degmooyinka, kuwaas oo lagu maal-galiyo cashuuraha — tusaale ahaan shaqada shaqaalaha caafimaadka, macallimiinta, kuwa daryeela carruurta, booliska iyo dab-damiska. Halkaas waxaa ka shaqeeya ilaa 30 boqolkiiba dhammaan dadka shaqeeya ee Iswiidhan. Qaybta gaarka ahi waa dhammaan shirkadaha gaarka loo leeyahay, laga bilaabo dukaamada, maqaayadaha iyo warshadaha ilaa shirkadaha dhismaha iyo shirkadaha ka shaqeeya sharciga, dhaqaalaha iyo gaadiidka — ilaa 70 boqolkiiba shaqaalaha ayaa ka shaqeeya qaybta gaarka ah. Suuqa shaqadu si kala duwan ayuu ugu kala jiraa dalka: magaalooyinka waaweyn waxaa ka jira shirkado badan oo adeegyo iyo ganacsi ah, halka magaalooyinka iyo goobaha yaryari inta badan leeyihiin warshadaha sida warshadaha birta, warshadaha waraaqda ama warshadaha kale ee u dhow kheyraadka dabiiciga ah ee loo baahan yahay.

Suuqa shaqada waxaa jira loo shaqeeyayaal (arbetsgivare), oo shaqaaleeya oo mushahar bixiya, iyo shaqaale (arbetstagare). Labada dhinac waxay isugu urursadeen urur gaar ah si ay danahooda u ilaaliyaan. Ururrada loo shaqeeyayaashu waxay matalaan loo shaqeeyayaasha — kuwa ugu waaweyn waa Svenskt Näringsliv (shirkadaha gaarka loo leeyahay) iyo Arbetsgivarverket iyo SKR (Sveriges Kommuner och Regioner, ee ah goobaha dadweynaha). Ururrada shaqaaluhu waxay matalaan shaqaalaha, ururrada dhexe ee ugu waaweynna waa Landsorganisationen i Sverige (Ururka shaqaalaha Iswiidhan, LO), Tjänstemännens centralorganisation (TCO) iyo Sveriges akademikers centralorganisation (SACO). Ururrada shaqaaluhu waxay kala xaajoodaan mushahaarka loo shaqeeyaha waxayna ka caawin karaan xubinta haddii ay dhib ka soo gaadho shaqada. Ururrada shaqaalaha iyo ururrada loo shaqeeyayaashu waxay kala xaajoodaan oo saxeexaan heshiisyada wadajirka ah (kollektivavtal) ee mushahaarka iyo xaaladaha shaqada, kuwaas oo khuseeya shaqaalaha oo dhan ee ku sugan goobaha shaqada ee ku jira heshiiska. Sida caadiga ah, Iswiidhan gudaheeda, mushahaarrada waxaa lagu go'aamiyaa gorgortan u dhexeeya dhinacyada suuqa shaqada, mana aha dawladda.

Waxaa jira sharciyo suuqa shaqada ku aaddan si loo ilaaliyo xuquuqda shaqaalaha oo la abuuro jawi shaqo oo ammaan ah, tusaale ahaan sharciyada saacadaha shaqada, jawiga shaqada iyo fasaxa. Loo shaqeeyuhu waa inuu sidoo kale u bixiyo dawladda khidmado la xiriira howlaha hawlgabka iyo caymiska jirrada ee shaqaalaha. Dhammaan dadka shaqeeya waxay cashuur ka bixiyaan mushahaarkooda, intee-in-le'egna waxay ku xiran tahay dakhliga — waa sharci-darro in la shaqeeyo iyada oo aan cashuur la bixin. Caymiska shaqo la'aanta (arbetslöshetsförsäkring) wuxuu u oggolaadaa qofka shaqo la'aanta ah inuu haysto dakhli. Arbetslöshetskassan (a-kassan) waa urur dhaqaale oo lacag siiya xubnaha shaqo la'aanta ah; si kabitaanka loo helo, qofku waa inuu shaqeeyay saacado ku filan xilli go'an, waana inuu si firfircoon u dooni jiro shaqo. Kabitaanka a-kassan waxaa lagu maal-galiyaa dawladda iyo khidmadaha xubnaha.

Dhaqaalaha shakhsi ahaanku wuxuu ka hadlayaa dakhliyada iyo kharashyada dadka gaarka ah. Dakhligu wuxuu noqon karaa mushahar ama gargaar, kharashkuna waa qiimaha guriga, cuntada iyo dharka. Mushahaarka Iswiidhan waa mid aad u sarreeya marka loo eego dalal badan oo kale, waxaana lagu go'aamiyaa intee in le'eg qofku shaqadiisa, waxbarashadiisa, khibradiisa iyo warshaddiisa. Dawladdu waxay sidoo kale bixisaa lacag iyada oo la maraayo caymiska bulshada, sida hawlgabnimada, lacagta jirrada iyo lacagta caruurta. Dadku waxay lacagta ku kaydin karaan bangiyada, sanduuqyada maal-gelinta ama saamiyada, dad badanina waxay bangiyada ka amaahdaan si ay guri ama gaari u iibsadaan. Sannado-jiillooyinkii ugu dambeeyay, qiimaha guryaha meelo badan oo Iswiidhan ah ayaa aad u kordhay, amaahda guriguna wuxuu inta badan noqdaa qayb weyn oo dhaqaalaha shakhsiga ah. Waxaa sidoo kale caadi ah in wax lagu iibsado deyn (tusaale ahaan kaadhka deynta), laakiin ribadu waa mid sare inta badan deymaha noocan oo kale ah. Kronofogdemyndigheten waa hay'ad dawliga ah oo hubisa in deymaha la bixiyo, waxayna sidoo kale caawin kartaa dadka deymo waaweyn haysta si ay dhaqaalahooda u hagaajiyaan — tan waxaa loo yaqaan hagaajinta deynta (skuldsanering).