Dalka Iswiidhan

Iswiidhan waxay ku taal Waqooyiga Yurub (Norden), oo ah waqooyiga Yurub. Qaybta ugu waqooyi ah ee dalka waxay ka baxsan tahay wareegga Arctic-ka (polcirkeln), waxayna ku taal gobolka Arctic-ka. Dalku waa mid dheer oo cidhiidhi ah, dhererkiisuna wuxuu gaadhaa ilaa 1 600 kiiloomitir, laga bilaabo Treriksröset xagga waqooyi ilaa Smygehuk xagga koonfureed. Xeebtu waa mid dheer: badda bari waxaa la yiraahdaa Östersjön, oo ay ku yaalliin labada jasiiradood ee ugu waaweyn Iswiidhan, Gotland iyo Öland, halka badaha galbeed la yiraahdo Skagerrak iyo Kattegatt. In kasta oo dalku ku yaal meel waqooyi ah, haddana Iswiidhan waxay leedahay cimilo dhexdhexaad ah marka loo eego dhererka dhulka ee ay ku taal, sababtoo ah Golfströmmen iyo qulqulka Waqooyiga Atlantic waxay Yurub u keenaan biyo diirran iyo hawo qabow oo qoyan.

Dhulka Iswiidhan waxaa qaabeeyay xilliga baraf-dhulka (istiden) oo dhacay ilaa 10 000 sano ka hor, kaas oo ka tagay raadad ah harooyin, jasiirado-dhinac (skärgårdar) iyo dhul beeraale ah. Silsiladda buuraha Skanderna oo ku teeddaa xudduudda Norway waxaa loo yaqaanaa 'fjällen', waxaana ku dhex yaal buurta ugu dheer Iswiidhan, Kebnekaise (ilaa 2 000 mitir). In ka badan kala bar dhulka Iswiidhan waxaa daboolaya kaymo. Saddexda haro ee ugu waaweyn waa Vänern, Vättern iyo Mälaren, Iswiidhan waxayna leedahay ilaa 250 000 jasiiradood — kuwaas oo ka badan wax dal kasta oo kale oo adduunka ah leeyahay. Jasiirado-dhinacyada (skärgårdar) waxaa laga helaa xeebta waqooyi, xeebta bari ilaa gobolka Småland, iyo xeebta galbeed ee ka baxsan Göteborg iyo gobolka Bohuslän.

Iswiidhan waxaa loo qaybiyaa saddex qaybood oo dal ah: Götaland (koonfurta), Svealand (bartamaha) iyo Norrland (waqooyiga, oo ka kooban in ka badan kala bar dhulka dalka). Dalka waxaa sidoo kale loo qaybiyaa 25 gobol taariikheed (landskap) oo haatan aan lahayn wax macno maamul ah laakiin dad badan ay wali is-aragaan inay ka tirsan yihiin, iyo 21 län (gobol) iyo 290 kommun (degmo). Iswiidhan waxaa ku nool ku dhawaad 11 milyan oo qof, kuwaas oo si aan siman loo qaybiyay — ilaa 85 boqolkiiba waxay ku noolyihiin magaalooyin, ilaa afar milyan ayaana ku nool ama ku dhow saddexda magaalo ee ugu waaweyn: Stockholm, Göteborg iyo Malmö.

Iswiidhan waxay hodan ku tahay kheyraadka dabiiciga ah: birta bir-macdanta ah (järnmalm) iyo macdano kale (kuwa ugu badan oo laga helo gobolka Norrbottens län, sida Kiruna iyo Malmberget), kaymaha (kuwaas oo bixiya cellulose, waraaq iyo alwaax loo isticmaalo warshadaha dhismaha), dhul beeraale ah (kan ugu badan oo ku yaal koonfurta Iswiidhan oo cimiladu ka wanaagsan tahay), iyo biyo, oo kale ay ku jiraan in lagu soo saaro koronto iyada oo la isticmaalayo awoodda biyaha (vattenkraft).

Cimilada dhulku waxay u kululaanaysaa si ka degdeg badan sidii hore, taas oo ugu badnaan ka dhalata qiiqa gaaska kuluqleyska ah (växthusgaser) ee ay soo saaraan dadka, kuwaas oo ka yimaada gaadiidka, warshadaha iyo beeraha. Tani waxay horseedaysaa dhalaalka baraf-barafka, korodhka heerka badda, iyo cimilo aad u xun oo joogto ah. Iswiidhan gudaheeda, tani waxay noqon kartaa roob xoog leh iyo daadad, iyo abaar iyo dab kaymo. Iswiidhan waxay leedahay sharci cimilo (klimatlagen) oo yoolkiisu yahay in qiiqa gaaska kuluqleyska ah uu ku dhawaado eber sanadka 2045, waxayna wadashaqeysaa caalamka la ku xallinta dhibaatooyinka sida tamarta dabaysha, biyaha iyo qorraxda. Horumarka waara wuxuu ku saabsan yahay in kheyraadka dabiiciga ah loo isticmaalo si ay jiillada mustaqbalka ah ay noloshu ugu fiicnaato — arrin ay ku kaalmayn karaan dawladaha, shirkadaha iyo shakhsiyaadka, tusaale ahaan iyagoo isticmaala gaadiidka guud, badbaadinaya korontada iyo kuleylka, iyo kala saaraya oo dib u warshadeeya qashinka.